ఉద్యోగపర్వ - అధ్యాయ 009
॥ శ్రీః ॥
5.9. అధ్యాయః 009
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Topics
శల్యేన ఇంద్రస్యాపి దుఃఖానుభవే కథితే యుధిష్ఠిరపృచ్ఛయా తేన విస్తరేణ తత్కథనోపక్రమః ॥ 1 ॥
ఇంద్రజిఘాంసయా త్వష్ట్రా సృష్టస్య త్రిశిరసో విశ్వరూపస్య తపోభంగాయ ఇంద్రేణ అప్సరసాం ప్రేషణం ॥ 2 ॥
అప్సరోభిస్తస్యాధర్షణీయత్వే జ్ఞాతే ఇంద్రేణ వజ్రపాతనాత్తస్య హననం ॥ 3 ॥
హతేపి తస్మిన్ జీవతీవ దృశ్యమానే భయాదింద్రప్రార్థనయా యదృచ్ఛయా ఆగతేన తక్ష్ణా తచ్ఛిరశ్ఛేదనం ॥ 4 ॥
విశ్వరూపహననకుపితేన త్వష్ట్రా పునరింద్రవధాయ వృత్రస్యోత్పాదనం ॥ 5 ॥
వృత్రేణేంద్రే పరాజితే సేంద్రాణాం దేవానాం విష్ణుం ప్రతి గమనం ॥ 6 ॥
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Text
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 5-9-0x(3358)(31925)
కథమింద్రేణ రాజేంద్ర సభార్యేణ మహాత్మనా ।
దుఃఖం ప్రాప్తం పరం ఘోరమేతదిచ్ఛామి వేదితుం ॥ 5-9-1(31926)
శల్య ఉవాచ। 5-9-2x(3359)
శృణు రాజన్పురావృత్తమితిహాసం పురాతనం।
సభార్యేణ యథా ప్రాప్తం దుఃఖమింద్రేణ భారత ॥ 5-9-2(31927)
త్వష్టా ప్రజాపతిర్హ్యాసీద్దేవశ్రేష్ఠో మహాతపాః ।
స పుత్రం వై త్రిశిరసమింద్రద్రోహాత్కిలాసృజత్ ॥ 5-9-3(31928)
ఐంద్రం స ప్రార్థయత్స్థానం విశ్వరూపో మహాద్యుతిః ।
తైస్త్రిభిర్వదనైర్ఘోరైః సూర్యేందుజ్వలనోపమైః ॥ 5-9-4(31929)
వేదానేకేన సోఽధీతే సురామేకేన చాపిబత్।
ఏకేన చ దిశః సర్వాః పిబన్నివ నిరీక్షతే ॥ 5-9-5(31930)
స తపస్వీ ముదుర్దాంతో ధర్మే తపసి చోద్యతః ।
తపస్తస్య మహత్తీవ్రం సుదుశ్చరమరిందమ ॥ 5-9-6(31931)
తస్య దృష్ట్వా తపోవీర్యం సత్యం చామితతేజసః ।
విషాదమగమచ్ఛక్ర ఇంద్రోఽయం మా భవేదితి ॥ 5-9-7(31932)
కథం సజ్జేచ్చ భోగేషు న చ తప్యేన్మహత్తపః ।
వివర్ధమానస్త్రిశిరాః సర్వం హి భువనం గ్రసేత్ ॥ 5-9-8(31933)
ఇతి సంచింత్య బహుధా బుద్ధిమాన్భరతర్షభ ।
ఆజ్ఞాపయత్సోఽప్సరసస్త్వష్టృపుత్రప్రలోభనే ॥ 5-9-9(31934)
యథా స సజ్జేత్రిశిరాః కామభోగేషు వై భృశం ।
క్షిప్రం కురుత గచ్ఛధ్వం ప్రలోభయత మాచిరం ॥ 5-9-10(31935)
శృంగారవేషాః సుశ్రోణ్యో హారైర్యుక్తా మనోహరైః ।
హావభావసమాయుక్తాః సర్వాః సౌందర్యశోభితాః ॥ 5-9-11(31936)
ప్రలోభయత భద్రం వః శమయధ్వం భయం మమ।
అస్వస్థం హ్యాత్మనాత్మానం లక్షయామి వరాంగనాః ॥ 5-9-12(31937)
భయం తన్మే మహాఘోరం క్షిప్రం నాశయతాబలాః । 5-9-13(31938)
అప్సరస ఊచుః।
తథా యత్నం కరిష్యామః శక్ర తస్య ప్రలోభనే।
యథా నావాప్స్యసి భయం తస్మాద్బలనిషూదన ॥ 5-9-13x(3360)
నిర్దహన్నివ చక్షుర్భ్యాం యోఽసావాస్తే తపోనిధిః।
తం ప్రలోయితుం దేవ గచ్ఛామః సహితా వయం ॥ 5-9-14(31939)
యతిష్యామో వశే కర్తుం వ్యపనేతుం చ తే భయం । 5-9-15(31940)
శల్య ఉవాచ।
ఇంద్రేణ తాస్త్వనుజ్ఞాతా జగ్ముస్త్రిశిరసోఽంతికం।
తత్ర తా వివిధైర్భావైర్లోభయంత్యో వరాంగనాః ॥ 5-9-15x(3361)
నృత్తం సందర్శయామాసుస్తథైవాంగేషు సౌష్ఠవం।
నాభ్యగచ్ఛత్ప్రహర్షం తాః స పశ్యన్సుమహాతపాః ॥ 5-9-16(31941)
ఇంద్రియాణి వశే కృత్వా పూర్ణసాగరసన్నిభః।
తాస్తు యత్నం పరం కృత్వా పునః శక్రముపస్థితాః ॥ 5-9-17(31942)
కృతాంజలిపుటాః సర్వా దేవరాజమథాబ్రువన్।
న స శక్యః సుదుర్ధర్షో ధైర్యాచ్చాలయితుం ప్రభో ॥ 5-9-18(31943)
యత్తే కార్యం మహాభాగ క్రియతాం తదనంతరం ।
సంపూజ్యాప్సరసః శక్రో విసృజ్య చ మహామతిః ॥ 5-9-19(31944)
చింతయామాస తస్యైవ వధోపాయం యుధిష్ఠిర।
స తూష్ణీం చింతయన్వీరో దేవరాజః ప్రతాపవాన్ ॥ 5-9-20(31945)
వినిశ్చితమతిర్ధీమాన్వధే త్రిశిరసోఽభవత్।
వజ్రమస్య క్షిపాంయద్య స క్షిప్రం నభవిష్యతి ॥ 5-9-21(31946)
శత్రుః ప్రవృద్ధో నోపేక్ష్యో దుర్బలోఽపి బలీయసా।
శాస్త్రబుద్ధ్యా వినిశ్చిత్య కృత్వా బుద్ధిం వధే దృఢాం ॥ 5-9-22(31947)
అథ వైశ్వానరనిభం ఘోరరూపం భయావహం।
ముమోచ వజ్రం సంక్రుద్ధః శక్రస్త్రిశిరసం ప్రతి ॥ 5-9-23(31948)
స పపాత హతస్తేన వజ్రేణ దృఢమాహతః।
పర్వతస్యేవ శిఖరం ప్రణున్నం మేదినీతలే ॥ 5-9-24(31949)
తం తు వజ్రహతం దృష్ట్వా శయానమచలోపమం।
న శర్మ లేభే దేవేంద్రో దీపితతస్తస్య తేజసా ॥ 5-9-25(31950)
హతోఽపి దీప్తతేజాః స జీవన్నివ హి దృశ్యతే।
ఘాతితస్య శిరాంస్యాజౌ జీవంతీవాద్భుతాని వై ॥ 5-9-26(31951)
` శిరాంసి తస్యాజాయంత త్రీణ్యేవ శకునాస్త్రయః।
తిత్తిరిః కలవింకశ్చ తథైవ చ కపింజలః ।
విశ్వరూపశిరాంస్యేవ జాయంతే తాని భారత ' ॥ 5-9-27(31952)
తతోఽతిభీతగాత్రస్తు శక్ర ఆస్తే విచారయన్।
అథాజగామ పరశుం స్కంధేనాదాయ వర్ధకిః ॥ 5-9-28(31953)
తదరణ్యం మహారాజ యత్రాస్తేఽసౌ నిపాతితః ।
స భీతస్తత్ర తక్షాణం ఘటమానం శచీపతిః ॥ 5-9-29(31954)
అపశ్యదబ్రవీచ్చైనం సత్వరం పాకశాసనః ।
క్షిప్రం ఛింధి శిరాంస్యస్య కురుష్వ వచనం మమ ॥ 5-9-30(31955)
తక్షోవాచ। 5-9-31x(3362)
మహాస్కంధో భృశం హ్యేష పరశుర్నభవిష్యతి।
కర్తుం చాహం న శక్ష్యామి కర్మ రాద్భిర్విగర్హితం ॥ 5-9-31(31956)
ఇంద్ర ఉవాచ। 5-9-32x(3363)
మా భైస్త్వం శీఘ్రమేతద్వై కురుష్వ వచనం మమ।
మత్ప్రసాదాద్ధి తే శస్త్రం వజ్రకల్పం భవిష్యతి ॥ 5-9-32(31957)
తక్షోవాచ। 5-9-33x(3364)
కం భవంతమహం విద్యాం ఘోరకర్మాణమద్య వై।
ఏతదిచ్ఛాంయహం శ్రోతుం తత్త్వేన కథయస్వ మే ॥ 5-9-33(31958)
ఇంద్ర ఉవాచ। 5-9-34x(3365)
అహమింద్రో దేవరాజస్తక్షన్విదితమస్తు తే।
కురుష్వైతద్యథోక్తం మే తక్షన్మాఽత్ర విచారయ ॥ 5-9-34(31959)
` మయా హి నిహతః శేతే త్రిశిరాస్త్వం చ విద్వి వై। 5-9-35(31960)
వైశంపాయన ఉవాచ।
స ప్రహ్వః ప్రాంజలిర్భూత్వా ఇదం వచనమబ్రవీత్' ॥ 5-9-35x(3366)
క్రూరేణ నాపత్రపసే కథం శక్రేహ కర్మణా।
ఋషిపుత్రమిమం హత్వా బ్రహ్మహత్యాభయం న తే ॥ 5-9-36(31961)
శక్ర ఉవాచ। 5-9-37x(3367)
పశ్చాద్ధర్మం చరిష్యామి పావనార్థ సుదుశ్చరం।
శత్రురేష మహావీర్యో వజ్రేణ నిహతో మయా ॥ 5-9-37(31962)
అద్యాపి చాహముద్విగ్నస్తక్షన్నస్మాద్బిభేమి వై।
క్షిప్రం ఛింధి శిరాంసి త్వం కరిష్యేఽనుగ్రహం తవ ॥ 5-9-38(31963)
శిరః పశోస్తే దాస్యంతి భాగం యజ్ఞేషు మానవాః ।
ఏష తేఽనుగ్రహస్తక్షన్క్షిప్రం కురు మమ ప్రియం ॥ 5-9-39(31964)
శల్య ఉవాచ। 5-9-40x(3368)
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు తక్షా స మహేంద్రవచనాత్తదా।
శిరాంస్యథ త్రిశిరసః కుఠారేణాచ్ఛినత్తదా॥ 5-9-40(31965)
నికృత్తేషు తతస్తేషు నిష్క్రామన్నండజాస్త్వథ।
కపింజలాస్తిత్తిరాశ్చ కలవింకాశ్చ సర్వశః ॥ 5-9-41(31966)
యేన వేదానధీతే స్మ పిబతే సోమమేవ చ।
తస్మాద్వక్రార్ద్వినిశ్చేరుః క్షిప్రం తస్య కపింజలాః ॥ 5-9-42(31967)
యేన సర్వా దిశో రాజన్పిబన్నివ నీరీక్షతే।
తస్మాద్వక్రాద్వినిశ్చేరుస్తిత్తిరాస్తస్య పాండవ ॥ 5-9-43(31968)
యత్సురాపం తు తస్యాసీద్వక్రం త్రిశిరసస్తదా।
కలవింకాః సముత్పేతుః శ్యేనాశ్చ భరతర్షభ ॥ 5-9-44(31969)
తతస్తేషు నికృత్తేషు విజ్వరో మఘవానథ।
`తక్ష్ణే తథా వరం దత్త్వా ప్రహృష్టస్త్రిదశేశ్వరః ॥' 5-9-45(31970)
జగామ త్రిదివం దేవస్తక్షాఽపి స్వగృహాన్యయౌ।
మేనే కృతార్థమాత్మానం హత్వా శత్రుం సురారిహా ॥ 5-9-46(31971)
` తక్షాపి స్వగృహం గత్వా నైవ శంసతి కస్యచిత్।
అథైనం నాభిజానంతి వర్షమేకం తథాగతం ॥ 5-9-47(31972)
అథ సంవత్సరే పూర్ణే భూతాః పశుపతేః ప్రభో।
తమాక్రోశంత మఘవాన్నః ప్రభుర్బ్రహ్మహా ఇతి। 5-9-48(31973)
తత ఇంద్రో వ్రతం ఘోరమాచరత్పాకశాసనః।
తపసా చ సుసంయుక్తః సహ దేవైర్మరుద్గణైః ॥ 5-9-49(31974)
సముద్రేషు పృథివ్యాం చ వనస్పతిషు స్త్రీషు చ।
విభజ్య బ్రహ్మహత్యాం చ తాన్వరైరప్యయోజయత్ ॥ 5-9-50(31975)
వరదస్తు వరం దత్త్వా పృథివ్యై సాగరాయ చ।
వనస్పతిభ్యః స్త్రీభ్యశ్చ బ్రహ్మహత్యాం నునోద తాం॥ 5-9-51(31976)
తతస్తు శుద్ధో భగవాందేవైర్లోకైశ్చ పూజితః ।
ఇంద్రస్థానముపాతిష్ఠత్పూజ్యమానో మహర్షిభిః' ॥ 5-9-52(31977)
త్వష్టా ప్రజాపతిః శ్రుత్వా శక్రేణాథ హతం సుతం।
క్రోధసంరక్తనయన ఇదం వచనమబ్రవీత్ ॥ 5-9-53(31978)
త్వష్టోవాచ। 5-9-54x(3369)
తప్యమానం తపో నిత్యం క్షాంతం దాంతం జితేంద్రియం।
వినాఽపరాధేన యతః పుత్రం హింసితవాన్మమ ॥ 5-9-54(31979)
తస్మాచ్ఛక్రవినాశాయ వృత్రముత్పాదయాంయహం।
లోకాః పశ్యంతు మే వీర్యం తపసశ్చ బలం మహం ।
స చ పశ్యతు దేవేంద్రో దురాత్మా పాపచేతనః ॥ 5-9-55(31980)
ఉపస్పృశ్య తతః క్రుద్ధస్తపస్వీ సుమహాయశాః ।
అగ్నౌ హుత్వా సముత్పాద్య ఘోరం వృత్రమువాచ హ ॥ 5-9-56(31981)
ఇంద్రశత్రో వివర్ధస్వ ప్రభావాత్తపసో మమ।
సోఽవర్ఘత దివం స్తబ్ధ్వా సూర్యవైశ్వానరోపమః ॥ 5-9-57(31982)
కిం కరోమీతి చోవాచ కాలసూర్య ఇవోదితః।
శక్రం జహీతి చాప్యుక్తో జగామ త్రిదివం తతః ॥ 5-9-58(31983)
తతో యుద్ధం సమభవద్వృత్రవాసవయోర్మహత్।
సంక్రుద్ధయోర్మహాఘోరం ప్రసక్తం కురుసత్తమ ॥ 5-9-59(31984)
తతో జగ్రాహ దేవేంద్రం వృత్రో వీరః శతక్రతుం ।
అపావృత్యాక్షిపద్వక్రే శక్రం కోపసమన్వితః ॥ 5-9-60(31985)
గ్రస్తే వృత్రేణ శక్రే తు సంభ్రాంతాస్త్రిదివేశ్వరాః।
అసృజంస్తే మహాసత్వా జృంభికాం వృత్రనాశినీం ॥ 5-9-61(31986)
విజృంభమాణస్య తతో వృత్రస్యాస్యాదపావృతాత్।
స్వాన్యంగాన్యభిసంక్షిప్య నిష్క్రాంతో బలనాశనః ॥ 5-9-62(31987)
తతః ప్రభృతి లోకస్య జృంభికా ప్రాణిసంశ్రితా।
జహృషుశ్చ సురాః సర్వే శక్రం దృష్ట్వా వినిఃసృతం ॥ 5-9-63(31988)
తతః ప్రవవృతే యుద్ధం వృత్రవాసవయోః పునః ।
సంరబ్ధయోస్తదా ఘోరం సుచిరం భరతర్షభ ॥ 5-9-64(31989)
యదా వ్యవర్ధత రణే వృత్రో బలసమన్వితః।
త్వష్టుస్తేజోబలావిద్ధస్తదా శక్రో న్యవర్తత। 5-9-65(31990)
నివృత్తే చ తదా దేవా విషాదమగమన్పరం ।
సమేత్య సహ శక్రేణ త్వష్టుస్తేజోవిమోహితాః ॥ 5-9-66(31991)
అమంత్రయంత తే సర్వే మునిభిః సహ భారత।
కిం కార్యమితి వై రాజన్విచింత్య భయమోహితాః ॥ 5-9-67(31992)
జగ్ముః సర్వే మహాత్మానం మనోభిర్విష్ణుమవ్యయం।
ఉపవిష్టా మందరాగ్రే సర్వే వృత్రవధేప్సవః ॥ ॥ 5-9-68(31993)
ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఉద్యోగపర్వణి సేనోద్యోగపర్వణి నవమోఽధ్యాయః ॥
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Footnotes
5-9-11 హావాః శృంగారచేష్టాః । భావాః చిత్తవికారా హర్షాదయస్తర్యుక్తాః ॥
5-9-16 సౌషవం సౌందర్యం। ప్రహర్ష లబ్ధభోయోఽస్మీతి తోషం ॥
5-9-28 వర్ధకిః తక్షా ॥
5-9-31 నభవిష్యతి నంక్ష్యతి ॥
5-9-56 ఠపస్పృశ్య ఆచంయ ॥
5-9-60 అపావృత్య ముఖం సంప్రసార్య ॥
 శ్లోకాలు.jpg "మహాభారతం 1,00,000 (ఒక లక్ష) శ్లోకాలు")
